donderdag 14 juli 2016

Spiritueel Management Aanduidingen - 12. Terreinen van spirituele actie



Uit oogpunt van spiritualiteit en spiritueel management geldt het al langer. Maar de nu alles overheersende ecologische crisis maakt het onontkoombaar. Het gaat namelijk niet meer allereerst om klassiek-economische integratie en diversificatie, globalisatie en internationalisatie, specificatie en unificatie, dan wel innovatie of stratificatie, en al wat dies meer zij. Met winst, groei en arbeidssatisfactie e.d. als ultieme waarden. Het draait nu om nieuwe overstijgende bestemmingen en opdrachten in het kader van algehele duurzaamheid, gedeelde verantwoordelijkheid en individuele betrokkenheid. Met aandacht en ruimte voor en zorgvuldige ontwikkeling van samenhangend persoonlijk, interpersoonlijk, groepsmatig, en gezamenlijk denken, spreken en handelen.

Uiteindelijke waarden als deze gaan de zes dimensies van bedrijvigheid en werk die zich in onze tijd aftekenen in toenemende mate overkoepelen; de economische, de maatschappelijke, de culturele, de sociale, de persoonlijke, en de spirituele dimensie.

De economische dimensie is die waarop we materiele producten ontwerpen, maken, propageren, van informatie voorzien, vervoeren, aan de man brengen, gebruiken en op de een of andere manier terugsluizen naar hun bronnen. Op deze dimensie grijpen we het meest direct in in de fysieke werkelijkheid ten behoeve van ons zelf. Het is de dimensie waarop onze gezamenlijke bestemming en de persoonlijke opdrachten van velen van ons het meest direct aan de orde zijn. In onze klassieke economische ordening zijn ze allereerst toegewezen aan het formeel georganiseerde, juridisch vormgegeven en exclusief met winst- en groeioogmerk opererende bedrijf. Zoals: in de landbouw, de industrie, de mijnbouw, de waterbouw en de transportsector. Het winst- en groeioogmerk komt  steeds meer in discussie te staan.
Op de maatschappelijke dimensie stellen en scheppen we de voorwaarden waaronder verantwoorde economische productie mogelijk wordt en gestalte krijgt. In onze economisch-maatschappelijke ordening is die rol toebedacht aan veelsoortige formeel opgezette en juridisch vormgegeven zowel met als zonder winst- en groeioogmerk opererende instituten. Zoals: overheden en overheidsinstanties, de financiele en adviserende dienstverlening, en onderwijs en zorg.
De culturele dimensie wordt bediend door instellingen op de gebieden van kunst, wetenschap, filosofie, recreatie en toerisme, en niet te vergeten: sport. De fundamentele sportregels met name zijn van ongelooflijke betekenis geworden voor geweldloze gezags- en gedragsverhoudingen tussen personen en groepen die zich op de diverse domeinen bewegen.
De sociale dimensie is die van het gestructureerde al dan niet in juridische vorm gegoten en meestal zonder winstoogmerk opererende communicatie- en samenwerkingsverband binnen en tussen groepen en tussen individuen. Het is de wereld van het netwerk, het fysieke en het digitale netwerk. Fysieke netwerken kennen we al langer, zoals het nabuurschap, het wijkcontact en het lidmaatschapsverband. Digitale netwerken zijn nieuw. Ze vormen de wereld van het world wide web en van de sociale media. De digitale wereld groeit in onze dagen tegen de klippen op en is van steeds onmetelijker betekenis aan het worden. Ongebreideldheid en ongerichtheid zijn momenteel nog troef en de noodzaak tot ordening, regulering en plaatsbepaling is immens groot.
De persoonlijke dimensie is die van het leefverband. Mensen zijn persoonlijk op elkaar betrokken. Ze krijgen bij voorbeeld samen kinderen en voeden die samen op. Ze onderhouden, helpen en ondersteunen elkaar in het leven, in elkaars persoonlijke ontwikkeling, ook spiritueel, en in elkaars ontspanning. Zij strekt zich uit van gezin en familie of commune tot vriendenkring aan toe.


Theo van Doesburg
Contracompositie van dissonanten (1925)
Gemmente Museum Den Haag
Deze vijf  dimensies staan met elkaar in hierarchische verbinding. Het maatschappelijke staat allereerst ten dienste van het economische, het culturele allereerst ten dienste van het maatschappelijke en economische, en zo verder.
Maar vooral: ze raken steeds meer met elkaar verweven en op elkaar betrokken. Dat kunnen we bij voorbeeld zien aan de zich ontvouwende deeleconomie.  Onze klassieke overgeleverde uiteenlopende juridische en sociaal-economische reguleringen voor en op deze dimensies zijn ontoereikend en aan        fundamentele herziening toe.

Dan is de zesde dimensie: de spirituele. Zij neemt een geheel eigen plaats in. Er zijn organisaties, instellingen en groeperingen die zich hier nadrukkelijk mee bezighouden. Maar het spirituele is niet te stratificeren. Het omvat en doordringt echt alles. 

Als individuen komen we steeds meer voor de taak te staan om zowel spontaan als met wil en bewustzijn en in verantwoordelijkheidsgevoel voor dit geheel in dit geheel onze weg te zoeken en te bepalen en om dat telkens opnieuw te doen.

Herzien op: donderdag 28 juli 2016, donderdag18 augustus 2016

dinsdag 7 juni 2016

Spiritueel Management Aanduidingen - 11.Wankelend arbeidsbestel

De multinational is van oudsher het prototype van de organisatie en het bedrijf.
De klassieke organisatie- en managementleer is daar voor minstens 90% op gestoeld. Hoe zeer het ook stiller aan het worden is rondom deze leer en de businessschools waar zij de grondstof voor levert. Deze stilte weerspiegelt een wankelend arbeidsbestel.

Planeet Moeder Aarde -
NASA-ruimtefoto -
Apollovlucht juni 1969
Want de problematiek van de opwarming van de aarde, de klimaatverandering, de hantering van de uitstoot van broeikasgassen en de nog niet echt ontbrandde controverse tussen fossiele en duurzame energiebronnen,  doen ons  zo gebeitelde economische en bedrijfsorganisatorische bouwwerk op zijn grondvesten schudden. Hiermee vergeleken lijkt de financieel-economische crisis vanaf 2007 op een storm in een glas water. Het aandeel van vooral de internationaal opererende bedrijven in het ontstaan en de alarmerende groei van de gigantisch gebleken planetaire problematiek is prominent. Al is het zeker ook zo dat een aantal van hen al wat langer of  meer recentelijk zich aan het bezinnen zijn en nieuwe morele en technische stappen aan het bedenken en aan het zetten zijn.

Van de minder of niet internationaal opererende bedrijven komen er velen aan deze problematiek een aan de aanpak ervan niet zo toe. Zij worstelen nog steeds veel meer met traditionelere zij het zeker belangrijk blijvende vraagstukken als markten en marktaandelen, financiering, wenselijke producten en diensten, werkgelegenheid, en arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden. Of ze liggen ecologisch juist voor op de multinational met hun creativiteit en slagvaardigheid. De afstand die er altijd al heeft bestaan tussen het grootbedrijf enerzijds en het midden- en kleinbedrijf anderzijds lijkt dan ook een onoverbrugbare kloof te worden.

We zijn inhoudelijk en qua vormgeving beslist en dringend toe aan een herontwerp van het economische domein. Van de positie van dat domein ten opzichte van de andere domeinen, van bestaansrechten van organisaties en bedrijven, van hun eigenaarschappen, van de verhoudingen tussen stake- en shareholders, van de verdeling, verheldering en behartiging van verantwoordelijkheden, en van het wat en hoe van verantwoording afleggen via media en sociale media aan het grote publiek.

Onze gezamenlijke menselijke bestemming, onze persoonlijke opdrachten en de reikwijdte van werk zijn in het geding!

Herzien op: donderdag 18 augustus 2016

zaterdag 19 maart 2016

Spiritueel Management Aanduidingen - 9. Actie

Actie is: iets doen in en met en zelfs ingrijpen in de materiele werkelijkheid. Ze is van tweeërlei aard: bedrijvigheid of werk. Bedrijvigheid is actie zonder of vanuit ik-besef. Werk is spirituele actie, actie vanuit Zelfbewustzijn. Werk behoort tot onze gezamenlijke menselijke bestemming.

Alles wat we doen in en met de materiele werkelijkheid, groot of klein, langdurig of kortstondig, ingewikkeld of eenvoudig, fysiek of mentaal, licht of zwaar, verbaal of non-verbaal, consumptief of productief, betaald of onbetaald, in beroepsverband of particulier, individueel of collectief, kan bedrijvigheid zijn of werk. Dat is er aan de buitenkant niet aan af te zien. Het is enkel afhankelijk van de staat van bewustzijn waarin we iets doen.

Visser
fresco westkamer koopmanspaleis
Santorini Griekenland - 1000 BCE
Als we iets doen met weet van wat we aan het doen zijn en van wat we daarmee beogen en met oog voor hoe we dat het beste kunnen doen en voor hoe we daaraan beantwoorden dan wel van afwijken, dan zijn we bedrijvig met ik-besef. Vaak komen we daar niet aan toe en vaak hoeft dat ook niet. Ik-besef kan perfecte routine zelfs verstoren. Maar verantwoord handelen, handelen dat beantwoordt aan de eisen van de materiele werkelijkheid, wordt met ik-besef ontwikkeld en stoelt daarop.
We komen vaak niet verder dan bedrijvigheid zonder dan wel met ik-besef omdat we de neiging hebben om in ons ik bevangen te blijven; om wat we denken, voelen, willen en ons herinneren als norm te stellen voor onszelf en anderen, onszelf en anderen op te leggen. We denken daarmee ons geluk te halen, terwijl het de bron is van ongeluk, verzuim, falen en moreel kwaad.


De weg daaruit is ik-vrij bewustzijn. Dat is de functie van ons bewustzijn als de derde component van onze persoonsstructuur. Bewust zijn is: open staan voor andere belangen dan die we zelf hebben of menen te hebben, vertrouwen koesteren zonder de eis en de zekerheid dat aan onze verwachtingen moet en zal worden voldaan, toewijding aan wat ons te doen staat zonder inschatting en berekening, handelingsbereidheid zonder ons aan oogmerken en beoogde resultaten op gedwongen manier gebonden te voelen, aanvaarden van wat we tegenkomen en ons overkomt zonder er alsmaar iets van te vinden, eerbied en respect voor alle hulpmiddelen, procedures en materialen die ons gegeven zijn zonder de aanvechting tot beheersing, verlangen het goede en het juiste te doen zonder angst daar niet aan te voldoen of te kunnen voldoen. Deze opsomming van zeven kenmerken van ik-vrij bewustzijn is waarschijnlijk niet compleet. Ze zijn wel wezenlijk. Voor ieder van ons kunnen de accenten overigens anders liggen. Het gaat om bewustwording van ik-bevangenheid. Contemplatieve oefeningen als yoga en meditatie kunnen ons daarbij helpen. We kunnen spreken van Zelf-bewustzijn omdat naarmate we ons op deze wijze meer bewust worden de relatie met ons Zelf groeit, de diepste bron van werk en spirituele actie. Hier kunnen wij niets aan doen. Dit is genadegave.

Spiritueel management houdt is om in de omgang met de fysieke en psyco-sociale werkelijkheid spirituele actie en de transformatie van bedrijvigheid naar werk mogelijk te maken en te bevorderen.

dinsdag 1 maart 2016

Spiritueel Managenent Aanduidingen - 8.Rationaliteit

Het klassieke bedrijfsleven en de gevestigde organisatiewereld hebben zich altijd voor laten staan op hun rationaliteit: economisch, commercieel, organisatorisch en sociaal. Een typisch westerse claim sinds de Verlichting en de eerste industriele revolutie. De economische en financiele crisis van de jaren na 2007 is voor vooraanstaande opiniemakers van allerlei slag aanleiding geworden om daar terechte kritiek bij te plaatsen: het gaat om heel beperkte rationaliteit.

Wat is rationaliteit? "Rationaliteit" betekent "verstandelijkheid" of "redelijkheid". "Ratio" (latijn) betekent "verstand" of "rede". Misschien kan een uitstapje naar hoe de menselijke persoon in elkaar zit of kan zitten enig verder licht werpen.

De menselijke persoon kunnen we zien als een geheel van vier componenten. 1. Het fysieke lichaam. 2. Het ik (of:het zelf, met een kleine letter). D.i. het psyco-sociale in ons. Het ik is zelf ook weer een geheel van vier nauw met elkaar verweven componenten: het denken (kennen en inzien, ons verstand), voelen, willen en ons herinneren (van kennis en inzicht, van ervaringen, en van wat we door opvoeding, onderwijs, vorming en training hebben meegekregen). 3. Het bewustzijn. 4. Het Zelf (met een hoofdletter), dat het goddelijke en immateriele in ieder van ons persoonlijk tegenwoordig stelt. Lichaam, ik, bewustzijn en Zelf zijn geen aparte en los van elkaar bestaande instanties. Ze bestaan door elkaar en functioneren in onderlinge fundamentele verwevenheid.

Ons ik gaat om met de materiele werkelijkheid, d.i. het fysieke en psychosociale binnen en buiten ons. Het neemt waar en handelt vanuit het lichaam. Het bewustzijn stelt het ik in staat om boven zichzelf uit te stijgen, vrij te komen van zijn echte of vermeende belangen en zich van zichzelf te onthechten. Zonder bewustzijn raakt het ik gemakkelijk in zichzelf verstrikt, van zichzelf bevangen. Hoe meer we ons bewust worden van de bewegingen van ons ik, des te meer komen lichaam, ik en bewustzijn in verbinding met het Zelf. Dan is er sprake van Zelfbewustzijn, van volledige en zuivere aanwezigheid.

Overigens kan het ik zich van zichzelf bewust zijn zonder Zelfbewustzijn. Het kan weet hebben van de betekenis van wat het waarneemt en doet, denkt, voelt, wil, en zich herinnert en het kan er zelfs  weet van hebben dat het dat weet. Dan is er sprake van ik-bewustzijn. Rationaliteit duidt doorgaans op leven en werken en samenleven en samenwerken in ik-bewustzijn.
Ik-bewustzijn is waardevol. Het is onmisbaar voor kennis van en inzicht in de interne en externe materiele (fysieke en psychosociale) werkelijkheid en om er verantwoord op in te gaan en op in te grijpen. Maar het ik-bewustzijn is ondergeschikt aan het Zelfbewustzijn en zonder Zelfbewustzijn niet vruchtbaar. Het is kenmerkend voor de moderne westerse mens om die verhouding om te draaien en het ik-bewustzijn te laten prevaleren zelfs helemaal in de plaats te stellen van het Zelfbewustzijn.

Piero Farnasetti (1913-1988)
'"Soli di Capri "
Graphique de France, Paris-Boston
Spiritueel management is management dat de voorwaarden ervoor schept dat er in grote en kleine formele en informele samenlevings- en samenwerkingsverbanden in Zelfbewustzijn wordt geleefd en samengeleefd, gewerkt en samengewerkt. Twee typen rationaliteit staan daarbij met elkaar in duale verhouding: sacrale en seculiere rationaliteit. Sacrale (geestelijke, spirituele) rationaliteit is omgang met ons zelf, met de anderen en met de materiele wereld buiten ons in Zelfbewustzijn, in volledig bewustzijn en volledige relatie met ons Zelf. Seculiere rationaliteit is die drievoudige omgang in ik-bewustzijn. Beide zijn nodig. Ze hebben ieder hun eigen ordening en dynamiek maar zonder ik-bewustzijn is de stap naar Zelfbewustzijn niet te zetten en zonder Zelfbewustzijn lijdt het ik-bewustzijn schipbreuk.

Die duale verhouding tussen ik-bewustzijn en Zelfbewustzijn kan wellicht iets nader worden aangestipt met een aantal specifiekere dualiteiten, die we dan weer met elkaar in verbinding kunnen brengen en wederzijds helpen verdiepen. Zoals, in willekeurige volgorde:
Korte termijn -lange termijn, analyse - synthese, beheersing - overgave, pragmatisme of realisme (het ideaal toetsen aan de praktijk) - idealisme (de praktijk toetsen aan het ideaal), tempo en snelheid - onthaasting en geduld, competitie en concurrentie - verbinding en harmonie, fragmentatie - holisme, rechten - verantwoordelijkheden, eigen belang - andermans belang, geslotenheid - openheid, instrumentele relaties - intrinsieke relaties, verticale verhouding - horizontale verhouding, nemen - geven, winst - offer, succes - dienstbaarheid, reflecteren - mediteren, debat - dialoog, taakverrijking - geestverrijking, capaciteiten - waarden, betekenis ontlenen aan werk - betekenis geven aan werk, zakenethiek - ethiek bij het zaken doen, berekening - liefde, toerekening - vergeving, verwachtingen koesteren - dankbaar zijn, ontlopen - verdragen, verwerpen - aanvaarden ....


***************************

donderdag 4 februari 2016

Spiritueel Management Aanduidingen - 7. Karma

Karma is een Sanskriet woord. Het betekent: maken, doen.
Doorgaans geduid als de wet van oorzaak en gevolg.
Beter wellicht: de wet van wederzijdse inwerking en beïnvloeding.
Het karmische geheel is tweevoudig, duaal: kosmisch en menselijk karma.

Het kosmisch karma: alles werkt met alles samen en alles werkt op alles in.
In alle richtingen van ruimte en tijd, tot in het oneindige.
Toevallige gebeurtenissen zijn er niet. En er zijn ook geen dingen en gebeurtenissen die alleen op en door en voor zichzelf bestaan, los van elkaar en van het geheel.
Het menselijk karma: de eindeloze inwerking en beïnvloeding door het denken (ruim opgevat: alle ik-functies, nl. ons denken, willen, voelen en herinneren), spreken en handelen van ieder mens op het denken, spreken en handelen van ieder ander. Van de dichtste nabijheid tot op de verste afstand.
Het menselijk karma werkt niet deterministisch. Het appelleert aan de persoonlijke verantwoordelijkheid.

Kosmisch en menselijk karma werken ook weer op elkaar in. Dit is de basis voor de voortdurende wording en beweging van en in de spanning en samenhang tussen geestelijke en materiele werkelijkheid. Het menselijk karma heeft een bepaalde prioriteit. Als mensen hebben we een bijzondere positie binnen het karmische geheel. De Joods-Christelijke idee van de mens als het door God aangestelde hoofd van de schepping is hier een niet onomstreden uitdrukking van. Het kosmisch karma werkt zonder verantwoordelijkheid maar is te allen tijde heilzaam, ondanks het leed en lijden van allerlei soort dat het levende  wezens aan lijkt te kunnen doen. Het menselijk karma werkt in alvermogende verantwoordelijkheid. Maar het kan voortdurend aantasten en zelf worden aangetast vanwege de mysterieuze menselijke neiging tot egoisme, tot ik-bevangenheid. Met menselijk falen, verzuim en moreel kwaad als mogelijke gevolgen, ook voor de werking van het kosmisch karma.
De mogelijkheid die we als mensen hebben tot spiritueel denken, spreken en handelen stelt ons in staat om het menselijk karma op constructieve koers te brengen en te houden en balans met het kosmisch karma te bewerkstellingen en te bevorderen. Telkens weer opnieuw.

Vanwege dit karmische geheel is ook spiritueel management mogelijk.

Afbeelding: Sternverbundene (1923) - Paul Klee (1879-1940) - Privebezit Zwitserland

donderdag 26 november 2015

Spiritueel Management Aanduidingen - 6. De materiele en de geestelijke werkelijkheid

De spanning en samenhang tussen de immateriele en de materiele werkelijkheid is de meest fundamentele dualiteit-nondualiteit waar we in leven en werken en in samenleven en samenwerken mee te maken hebben. Ook al ziet het er zo uit dat we ons enkel continu bewegen in, bewogen worden door en bemoeienis hebben met de materiele werkelijkheid. Het gaat om de crux van spiritueel management.

De materiele werkelijkheid is de wereld van het waarneembare en het beheersbare, het veranderlijke en vergankelijke, de geconditioneerde werkelijkheid en de wereld van de verscheidenheid.
We kunne er drie lagen in onderkennen.
Allereerst de fysieke wereld. Alles wat we in en met ons lijf en met onze zintuigen en hun technologische verlengstukken kunnen aanraken, manipuleren en bewerken. Op de vierkante centimeter en kosmisch wijd en breed.
Dan het menselijk sociale en psychische, met alle daarvoor kenmerkende en daaraan verbonden individuele en maatschappelijke oogmerken en effecten. Persoonlijke en met anderen al dan niet gedeelde gedachten, gevoelens, strevingen en opgedane ervaringen met zaken als geluk, succes, welzijn, communicatie en democratie, en hun tegendelen natuurlijk.
Daaronder, daarboven en daaromheen is er het quantumfysische, het energetische en het paranormale.

De eerste laag herkennen we van ouds het meest als materiele werkelijkheid. De tweede laag vinden we doorgaans niet materieel omdat ze niet fysisch is. Maar ze is dat wel omdat we hierin en van hier uit het fysische ondergaan en sturen. De derde laag is ons het minst vertrouwd omdat ze ons in ons dagelijkse reilen en zeilen het meest ontgaat, voor ons nauwelijks stuurbaar is en ons ook met huiver kan vervullen. De New Age Beweging heeft er ten onzent veel oog voor gekregen en haar, vanwege haar minder makkelijk naspeurbare in werking en bewerkbaarheid vaak zelfs gelijkgesteld aan het geestelijke, het spirituele, het immateriele.
Spiritueel management concentreert zich vooral op de eerste twee lagen.

De geestelijke werkelijkheid is de wereld van het niet waarneembare en het niet beheersbare, van het onveranderlijke en het onvergankelijke het eeuwige en het ene. Ze gaat voor, achter, boven en onder het materiele verscholen, maar draagt en drijft haar en geeft haar betekenis. Het is een mysterie dat we niet rationeel kunnen doorgronden. Als we er open voor staan kunnen we het wel ervaren.

Een mysterie is het ook dat we met name in het westen dit mysterie hebben leren veronachtzamen. Met veel kwaad, lijden, in gebreke blijven en verzuim in allerlei vormen als gevolg. Spiritueel management is dan ook management dat de voorwaarden er voor schept dat we ons weer rekenschap gaan geven van de meest fundamentele spanning en samenhang: die tussen materiele en immateriele werkelijkheid, als mede voor onze gezamenlijke bestemming in deze.



Afbeelding: Ivoren gedenkplaat - Salamis - 8e eeuw BCE

donderdag 22 oktober 2015

Spiritueel Management Aanduidingen - 5. Dualiteit en non-dualiteit

Dualiteit en non-dualiteit is denk ik het onderliggende centrale thema in alle geestelijke en bedrijfsspirituele oriëntaties in het westen die zich op de een of andere manier en in bepaalde mate laten inspireren door oosterse overleveringen.

Dualiteit staat voor het ondergaan en aanwakkeren van allerlei tweespaltigheden, tegenovergesteldheden. Scherpe en minder scherpe. Dat zijn er in de loop van de tijd nogal wat geworden.
God-mens, God-natuur, mens-natuur, hemel-aarde, hemel-hel, natuur-cultuur, aanleg-opvoeding, verstand-gevoel, mening-feit, oordeel-aanvaarding, ware werkelijkheid-beoordeelde werkelijkheid, hier en nu-daar en dan/toen, doen-niet doen, wijsheid-weten, relatief-absoluut, zijn-worden, verbinding-afgescheidenheid, geluk-pijn, gezondheid-ziekte, eenvoud-complexiteit, rijkdom-armoede, winst-verlies, constructie-destructie, liefde-haat, vergeving-verwijt, liefde-haat, vrijgevigheid-hebzucht, geloof-wetenschap, hoop-wanhoop, nabijheid-distantie, geboorte-dood, leven-dood, tijd-eeuwigheid, reflexief-prereflexief ...
Nondualiteit staat voor het kweken en ervaren van eenheid, Samen vallen, heldere aanwezigheid, universaliteit, heelheid, ongekunstedheid, bewustheid.

Het gaat om een uitermate belangwekkend en spannend leerpunt. Alleen: vaak proef je in menige verhandeling dat het erom zou gaan om te komen tot nondualiteit en om dualiteit te overwinnen en achter ons te laten. Dit is niet zo. Laat ik zeggen: het is tegelijk waar en niet waar. De valkuil kan zijn dat we dualiteit als verkeerd en minder volmaakt beleven en proberen te ontlopen en nondualiteit als het ideaal en als enige juiste gesteldheid gaan nastreven, als een doel.

(Afbeelding: Het Huwelijk - Demetrescu - Cosmas en Damianuskerk, Rome,  tentoonstelling 2011)

Ik zelf ben dualist-nondualist. Ik geloof dat er tegelijk spanning en samenhang is tussen de kenmerken en de uitingen van het leven,van de werkelijkheid, van het menselijke bestaan en van het leven en werken en samenleven en samenwerken. De volledige aanvaarding van die spanning brengt ons tot de verwerkelijking van samenhang. Omgang met dualiteit gaat dan eigenlijk boven streven naar nondualiteit. Ze gaat er hoe dan ook aan vooraf. Samenhang is dan het geschenk, de genadegave. Niet dat we daar niets voor hoeven doen maar dat zit hem dan vooral in hoe we met de spanning omgaan.

In het kader van spiritueel management hebben we met in ieder geval vier fundamentele spannings-samenhangscomplexen te maken.
* De immateriele en materiele werkelijkheid. Enerzijds de wereld van het waarneembre, het hanteerbare, het vergankelijke, het veranderlijke. Anderzijds de wereld van het niet-waarneembare, het niet-beheersbare, het onvergankelijke, het onveranderlijke. Het is onze gezamenlijke menselijke bestemming om in leven en werken en samenleven en samenwerken het immateriele in het materiele tot uitdrukking te brengen.
* Het kosmische en het menselijke karma. Enerzijds de inwerking van alles op alles, in alle richtingen van ruimte en tijd, tot in het oneindige. Anderzijds de inwerking van het denken, spreken en handelen van ieder mens  op het denken, spreken en handelen van ieder ander mens, van de dichtste nabijheid tot de verste afstand. Beide karma's werken ook weer op elkaar in. Waarbij de verantwoordelijkheid krachtens menselijk karma zich ook over het kosmische karma uitstrekt. Het is onze gezamenlijke menselijke bestemming om kosmisch en menselijk karma steeds meer op elkaar af te stemmen.
* Bedrijvigheid en werk. Bedrijvigheid is alles wat we doen en maken. Werk is alles wat we doen en maken maar dan als persoonlijke opdracht, als de onmisbare persoonlijke manier om beide gezamenlijke bestemmingen gestalte te geven.
* Sacrale en seculiere rationaliteit. Geestelijke en instrumentele rationaliteit. Met name de omgang met het immateriele vraagt een andere manier van denken, spreken en handelen dan de omgang met het materiele. Ze zijn niet een en hetzelfde maar we staan gezamenlijk en individueel voor de opgave ze verenigbaar te maken en steeds meer te verenigen, in elkaar te verstrengelen.

De afgebakende formele en informele samenlevings- en samenwerkingsverbanden waarin we ons van dag tot dag bewegen en waarin we tegelijk leiding geven en leiding ontvangen hebben ten aanzien van deze vier spannigs- en samenhangsvelden een bemiddelende sleutelrol.