zaterdag 1 december 2018

Spirituele economie - 14 Bovenwereld en onderwereld

Een wereld die stoelt op een spirituele economie is een homogene wereld. Alle personen en collectiviteiten, alle domeinen en sectoren, en alle instituties en organen die die wereld dragen, ondersteunen elkaar en sluiten op elkaar aan. Bij alle verschillen en verscheidenheden die er spelen en alle spanningen die er tussen hen kunnen bestaan. Dit is geen utopie in de negatieve betekenis maar een ideaal. Dagelijks worden we er echter mee geconfronteerd dat dit ideaal als maar geen werkelijkheid wordt. Onze wereld is in ieder geval gespleten in een bovenwereld en een onderwereld. De bovenwereld is het geheel aan personen en collectiviteiten, sectoren en domeinen, en instituties en organen voor zover ze functioneren volgens de beproefde principes en uitgangspunten die ze zelf in een lange geschiedenis en met veel vallen en opstaan hebben ingesteld, op elkaar afgestemd en telkens weer aangepast en bekrachtigd. In dit kolossale proces hebben de grote geestelijke overleveringen ondanks al hun nogal eens ernstige feilen hun positieve centrale rol gespeeld. De onderwereld wordt bepaald door diezelfde genoemde formaties voor zover ze met opzet afwijken van hun eigen maximen en ze bewust ondermijnen of proberen te ondermijnen. De onderwereld vormt het geheel van ongerechtigde, schandelijke en schadelijke revoltes.

De onderwereld is in onze tijd de bovenwereld naar de kroon aan het steken, in omvang en invloed. Volume en macht van de onderwereld nemen als maar toe. Die  van de bovenwereld is aan het tanen. Fysieke en financiele, eco-, drugs- en cybercriminaliteit zijn aan de orde van de dag en dreigen buiten proportie uit te dijen. Het ziet er naar uit dat dit een historisch en nauwelijks nog terug te draaien novum is. Kern is de toenemende onderlinge verwikkeling en verstrengeling. De bovenwereld wordt zich daar steeds mee van bewust maar voelt zich daar ook steeds machtelozer bij. Het wordt voor haar steeds moeilijker om met geduld, kracht, discipline en wijsheid deze ontwikkeling het hoofd te bieden en te keren.

De wortel van de fatale tweedeling ligt in de menselijke persoonlijkheid met het ik in een cruciale rol. Dat ik kan zich wel en niet van zichzelf bewust zijn. Het niet-bewuste ik is het ik dat zich op sleeptouw laat nemen door zijn ervaringen, gedachten, gevoelens, herinneringen en wensen en sleept daar anderen of de ander in mee. Dat gebeurt dan in een rucksichtsloze cyclus: wat ik bedenk dat wil ik, wat ik wil dat kan ik, en wat ik kan dat moet ik. Het ik dat zich van zichzelf bewust is doorbreekt die cyclus. Het heeft besef van al zijn innerlijke en uiterlijke bewegingen is bereid en in staat die bewegingen te overstijgen en zo nodig bij te stellen. Het ik weet van dat vermogen tot bewustheid maar heeft ook de neiging er niet aan te willen. Deze neiging is vaak sterker dan de uitnodiging tot bewustwording. Dit is het mysterie van de menselijke persoonlijkheid, de wortel van wat we goed en kwaad noemen.

De menselijke persoonlijkheid is het fundamentele sociale gegeven. Zij legt de basis en ligt zelf aan de basis van al het kleine en grote positieve dan wel negatieve tussenmenselijke, en van alle domeinen en sectoren, instituties en organen. De tweespalt tussen boven- en onderwereld is de reproductie in het groot van die tussen het bewuste en onbewuste ik. Vandaar dat ieder mens ook persoonlijk verantwoordelijk is  oor het bestaan en functioneren van de onderwereld ook al doet hij of zij daar persoonlijk niet aan mee en wil hij of zij dat ook niet. Ieder van ons is medeverantwoordelijk. De worsteling met en de overwinning op het onderwereldse begint bij de omgang met het eigen ik en met het leren zich van zichzelf bewust te zijn en bewust van zich zelf in de wereld te staan en zich daarin te bewegen, zonder zelfgenoegzaamheid. Een prachtige oude wijsheid van die vroegere Bond Zonder Naam luidt: verbeter de wereld, begin bij jezelf. Dat is een persoonlijke opdracht waarmee  we niet aflatend telkens opnieuw weer aan de slag moeten. Afhaken betekent ruimte bieden aan de onderwereld.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten