woensdag 14 maart 2018

Spirituele economie - 6. Groei

Groei is in de loop van de tijd absoluut boven aan komen staan op de ranglijst van westerse economische waarden. Alles moet groeien. Winst, omzet, eigendom, kapitaal, aandelenkoers, creditportefeuille, productie, technologie, effectiviteit en efficiency, inkomen, werkgelegenheid. Sinds de economische crisis van de jaren dertig in de 20e eeuw moet zelfs schuld groeien al is dit dan wel iets meer omstreden. Wat niet groeit deugt niet en de groei van het een is afhankelijk geworden van de groei van het ander.
De groeigedachte heeft de mensheid in haar wurggreep gekregen. Ze is na WO-II ook overgeslagen naar het psyco-sociale domein. Wij mensen zelf moeten groeien. Tegen de klippen op. Steeds meer weten en kunnen, ons alsmaar ontplooien, succes na succes behalen op steeds meer terreinen, gezonder en gezonder worden, alsmaar meer levensjaren en welvaart en welzijn opstapelen, en meer en meer behoeften aankweken en bevredigen.

De gedachte van en behoefte aan economische groei heeft een natuurhistorische basis. Want wij mensen zijn sedert onheuglijke tijden als succesvolste overlevers onder alle dieren in aantal alleen maar gegroeid. Steeds meer mensen moesten derhalve worden gevoed en gekleed en in van alles worden voorzien. De laatste twee eeuwen gaat het hard. Anno 1800 leefden er 1 miljard mensen op aarde, In 1950 waren dat er 2 miljard en de verwachting is dat we in 2050 met in ieder geval 5 miljard zullen zijn. Onze lange natuurhistorische groeigeschiedenis heeft geleid tot een groeineurose. Het wordt een serieuze vraag of planeet aarde onze uit de kluiten gewassen bruto productdictaten nog wel aan gaat kunnen.
Bovenop die natuurhistorische basis heeft zich een cultuurhistorische basis gestapeld, namelijk het groeiende overwicht van het kwantitatieve denken en doen boven het kwalitatieve. Veel en meer produceren en dienst verlenen is belangrijker geworden dan goed en beter en dat goed en beter is steeds meer ingekleurd geraakt door dat veel en meer. De natuurhistorische groei is van ouds een mondiaal gegeven. Maar de cultuurhistorische groeigedachte is een uitgesproken westerse erfenis, die zich vanuit het noord-westelijke halfrond over de hele globe heeft verbreid. Het kwantitatieve denken en doen zal ongetwijfeld een positieve verworvenheid zijn maar is in ieder geval een onmisbare mentale pendant gebleken om aan de natuurhistorische vereisten in voldoende mate tegemoet te kunnen blijven komen. De planeetcrisis die zich in onze tijd zo pregnant aandient laat zien dat onze dubbele collectieve levens- en overlevingsbasis fundamenteel aan herziening toe is.

Hoe kunnen we dat ter hand nemen? Het bovenstaande wijst in twee richtingen; bevolkingspolitiek en -cultuur, en ombuiging van de gedachte van economische groei.
De aarde raakt overbevolkt, zeker buiten Europa. Dat vraagt om een internationale bevolkingspolitiek, die natuurlijk vooral op Afrika en Azie gericht zal moeten zijn maar ook van Europa een inspirerende input zal vragen. Maar het vraagt ook om een nieuwe orientatie op procreatie. Als dieren willen we ons voortplanten. Mens zijn betekent van ouds het recht en de plicht om vader en moeder te zijn, om vader en moeder te moeten en te willen zijn. Het individuele onvermijdelijke en wenselijke ouderschap is aan herziening toe. Dit grijpt diep in in alle persoonlijke levens. Ook in ons eigen Westen.
Daarnaast moet kwantitatieve groei plaats gaan maken voor kwalitatieve groei. En groei voor ontwikkeling. Ontwikkeling is een complexe zaak. Invalshoek zou kunnen zijn om ons continu bij al onze productie en dienstverlening gezamenlijk en individueel af te vragen welke baten we daarbij op wat voor manier feitelijk nastreven en en welke we zouden moeten nastreven, en hoe dan. De antwoorden op deze vragen zijn telkens weer belangrijk maar belangrijker zijn de voortdurende herziening van die antwoorden en vooral een niet aflatende gesteldheid van het oprechte en integrale vragen zelf. Hier komen de al eerder besproken spirituele centrale waarden weer om de hoek kijken.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten