donderdag 22 februari 2018

Spirituele economie - 5.Spirituele economische waarden

In lijn met een aantal grote geestelijke overleveringen zijn dat er drie. Ik duidt ze graag aan als: wijsheid, openheid en respect. Twee overleveringen met name dienen mij tot model. De eerste is het Christendom. De stichter daarvan, de apostel Paulus, heeft het over geloof, hoop en liefde. Dat zijn in termen van de christelijke deugdenleer de drie goddelijke deugden. De tweede overlevering is het Boeddhisme. De Boeddha spreekt van inzicht, onthechtheid en compassie.  Wijsheid, geloof en inzicht corresponderen duidelijk met elkaar, evenals respect, liefde, en compassie. De parallellie  tussen openheid, hoop en onthechtheid is minder eenduidig. En compassie is een verhaal apart. In het Sanskriet, de taal van de Boeddha, heet zij Karuna. Dit woord is onvertaalbaar omdat de stam ervan niet bekend is. Volgens ter zake kundigen heeft het te maken met overvloeien en met altruisme ten opzichte van alle levende wezens, van alles dat bestaat zelfs, en niet alleen met verhoudingen tussen mensen.

Wijsheid. Bij wijsheid gaat het niet op de eerste plaats om redelijkheid en verstandigheid als persoonlijke kwaliteiten. Zij heeft veeleer van doen met het verbindend vermogen van eerlijk, waarheidsgetrouw en onvoorwaardelijk overleg en verstandhouden. Wijsheid is denken, spreken en handelen vanuit het besef dat elke wetenschap en visie en elk vermogen waarover we beschikken en die objectief en onomstootbaar lijken toch maar betrekkelijk zijn. Zij betreft de bereidheid en het vermogen om van moment tot moment te denken, te spreken en te handelen vanuit de erkenning dat we niet alles weten en niet alles kunnen. Tegelijkertijd en daartegenover is de wijze mens bereid en in staat om eigen kennis en vermogens en die van anderen niet onder de korenmaat te stoppen, uit bij voorbeeld onzekerheid, angst, luiheid of jaloezie. De wijze komt er ook voor uit draagt er ook zorg voor dat op gegeven moment bepaalde zienswijzen en kundigheden tot gelding mogen en zelfs moeten komen uit meer gezamenlijk belang. Wijsheid is besliste bescheidenheid.

Openheid. Openheid betreft de bereidheid en het vermogen om het individuele en collectieve egoisme dat ons doorgaans zo in zijn greep kan houden volledig los te laten of in ieder geval zo lang mogelijk op te schorten. Egoisme richt zich op het eigenbelang en meestal ook op de korte termijn. Eigen belang en korte termijn zijn legitieme referentiepunten. Maar uiteindelijk kan het daar niet bij blijven. Hoe zou openheid kunnen werken? Op micro-, meso- en macroniveau is een drieslag denkbaar. Allereerst stellen betrokkenen zich de vraag: wat willen we voor onszelf bereiken met waar we nu mee bezig en over aan het besluiten zijn? Vervolgens: welke anderen hebben hier iets aan of juist niet aan en wat zijn hiervan voor hen op welke termijn de positieve en negatieve effecten? Zo ontstaan ten derde allerlei plus- en min-balansen. Zorgvuldig worden ze tegen elkaar afgewogen en verwerkt. Het is dan heel goed mogelijk dat een andere optiek opdaagt of dat het eigenbelang in een nieuw daglicht komt te staan. Openheid is de kalibrerende pendelbeweging tussen ik en de ander en tussen wij en de anderen, een uitgebreide en aandachtige manier ook van tot tien tellen. Het verrassende zicht kan tot stand komen dat er meer aan de orde is en dat er meer op het spel staat dan waarop betrokkenen geneigd zijn zich te focussen.

Respect. Bij respect gaat het om de bereidheid en het vermogen te herkennen en te erkennen dat alles en iedereen ons allereerst alleen maar gegeven zijn, en niet door ons gemaakt en niet in ons bezit. Voorop staat verwondering. Verwondering dat alles en iedereen er zo maar zijn en zo maar functioneren. We nemen afstand van de vraag hoe dat komt en wat er aan en mee gedaan kan of moet worden en we nemen afstaand van de overtuiging dat er iets aan en mee gedaan kan of moet worden. Het gaat niet alleen over en om mensen en shareholders. Respect is ook ontzag en liefde voor de globe en het milieu, voor materialen, grondstoffen,en producten, voor informaties, technieken en  methoden, voor regelingen, beleidsplannen en wetten. Respect doet overigens geen afbreuk aan de noodzaak om op gegeven moment iets te doen of te laten, om iets of iemand in bepaalde opzichten goed- of af te keuren, of om met of over mensen voor hen aangename of onaangename beslissingen te nemen.

Wijsheid, openheid en respect vloeien in elkaar over. Ze zijn niet te scheiden. Ze voeden elkaar.

Dat geldt trouwens ook voor hun tegendelen. Een dramatische economische casus in Nederland laat ons dat zien. Dat is de geschiedenis van het Groningse gas. Daar zijn bij voorbeeld onwetendheid, partijdigheid en onachtzaamheid aan de orde van de dag geweest,  en nog steeds. Gezamenlijke verdieping in die casus zou ons veel kunnen leren over de spiritualisering van de economie.


Geen opmerkingen:

Een reactie posten