donderdag 22 oktober 2015

Spiritueel Management Aanduidingen - 5. Dualiteit en non-dualiteit

Dualiteit en non-dualiteit is denk ik het onderliggende centrale thema in alle geestelijke en bedrijfsspirituele oriĆ«ntaties in het westen die zich op de een of andere manier en in bepaalde mate laten inspireren door oosterse overleveringen.

Dualiteit staat voor het ondergaan en aanwakkeren van allerlei tweespaltigheden, tegenovergesteldheden. Scherpe en minder scherpe. Dat zijn er in de loop van de tijd nogal wat geworden.
God-mens, God-natuur, mens-natuur, hemel-aarde, hemel-hel, natuur-cultuur, aanleg-opvoeding, verstand-gevoel, mening-feit, oordeel-aanvaarding, ware werkelijkheid-beoordeelde werkelijkheid, hier en nu-daar en dan/toen, doen-niet doen, wijsheid-weten, relatief-absoluut, zijn-worden, verbinding-afgescheidenheid, geluk-pijn, gezondheid-ziekte, eenvoud-complexiteit, rijkdom-armoede, winst-verlies, constructie-destructie, liefde-haat, vergeving-verwijt, liefde-haat, vrijgevigheid-hebzucht, geloof-wetenschap, hoop-wanhoop, nabijheid-distantie, geboorte-dood, leven-dood, tijd-eeuwigheid, reflexief-prereflexief ...
Nondualiteit staat voor het kweken en ervaren van eenheid, Samen vallen, heldere aanwezigheid, universaliteit, heelheid, ongekunstedheid, bewustheid.

Het gaat om een uitermate belangwekkend en spannend leerpunt. Alleen: vaak proef je in menige verhandeling dat het erom zou gaan om te komen tot nondualiteit en om dualiteit te overwinnen en achter ons te laten. Dit is niet zo. Laat ik zeggen: het is tegelijk waar en niet waar. De valkuil kan zijn dat we dualiteit als verkeerd en minder volmaakt beleven en proberen te ontlopen en nondualiteit als het ideaal en als enige juiste gesteldheid gaan nastreven, als een doel.

(Afbeelding: Het Huwelijk - Demetrescu - Cosmas en Damianuskerk, Rome,  tentoonstelling 2011)

Ik zelf ben dualist-nondualist. Ik geloof dat er tegelijk spanning en samenhang is tussen de kenmerken en de uitingen van het leven,van de werkelijkheid, van het menselijke bestaan en van het leven en werken en samenleven en samenwerken. De volledige aanvaarding van die spanning brengt ons tot de verwerkelijking van samenhang. Omgang met dualiteit gaat dan eigenlijk boven streven naar nondualiteit. Ze gaat er hoe dan ook aan vooraf. Samenhang is dan het geschenk, de genadegave. Niet dat we daar niets voor hoeven doen maar dat zit hem dan vooral in hoe we met de spanning omgaan.

In het kader van spiritueel management hebben we met in ieder geval vier fundamentele spannings-samenhangscomplexen te maken.
* De immateriele en materiele werkelijkheid. Enerzijds de wereld van het waarneembre, het hanteerbare, het vergankelijke, het veranderlijke. Anderzijds de wereld van het niet-waarneembare, het niet-beheersbare, het onvergankelijke, het onveranderlijke. Het is onze gezamenlijke menselijke bestemming om in leven en werken en samenleven en samenwerken het immateriele in het materiele tot uitdrukking te brengen.
* Het kosmische en het menselijke karma. Enerzijds de inwerking van alles op alles, in alle richtingen van ruimte en tijd, tot in het oneindige. Anderzijds de inwerking van het denken, spreken en handelen van ieder mens  op het denken, spreken en handelen van ieder ander mens, van de dichtste nabijheid tot de verste afstand. Beide karma's werken ook weer op elkaar in. Waarbij de verantwoordelijkheid krachtens menselijk karma zich ook over het kosmische karma uitstrekt. Het is onze gezamenlijke menselijke bestemming om kosmisch en menselijk karma steeds meer op elkaar af te stemmen.
* Bedrijvigheid en werk. Bedrijvigheid is alles wat we doen en maken. Werk is alles wat we doen en maken maar dan als persoonlijke opdracht, als de onmisbare persoonlijke manier om beide gezamenlijke bestemmingen gestalte te geven.
* Sacrale en seculiere rationaliteit. Geestelijke en instrumentele rationaliteit. Met name de omgang met het immateriele vraagt een andere manier van denken, spreken en handelen dan de omgang met het materiele. Ze zijn niet een en hetzelfde maar we staan gezamenlijk en individueel voor de opgave ze verenigbaar te maken en steeds meer te verenigen, in elkaar te verstrengelen.

De afgebakende formele en informele samenlevings- en samenwerkingsverbanden waarin we ons van dag tot dag bewegen en waarin we tegelijk leiding geven en leiding ontvangen hebben ten aanzien van deze vier spannigs- en samenhangsvelden een bemiddelende sleutelrol.


donderdag 1 oktober 2015

Spiritueel Management - Aanduidingen - 4. Spiritualiteit anno 2015

De New Age Beweging is inmiddels al weer verbleekt en verschrompeld. De spirituele contrarevolutie is mislukt. Met name binnen de wereld van arbeid en organisatie.Ten onder gegaan aan datgene waar ze aan probeerde te tornen: de materialistische levensinstelling en wereldbeschouwing. Indringend zijn we hier op gewezen door de Britse universitaire religiekenners Jeremy Carrette en Richard King in hun "Selling Spirituality: The Silent Takeover of Religion", uitgegeven door Routledge in 2005. De Nederlandse vertaling ervan door Karl van Klaveren, "Spiritualiteit in de uitverkoop - De stille overname van de religie", verscheen nog datzelfde jaar bij Uitgeverij Ten Have. De Grote Geestelijke Overleveringen zijn mede debet aan het fiasco. Zij hebben de New Age Beweging in zelfingenomenheid of uit angst, wie zal het zeggen, veronachtzaamd en ze hebben er op afgegeven. Een hele ernstige fout.

Op de achterflap van vermelde vertaling lezen we o.a.: "Spiritualiteit is big business ... Vaak wordt gedaan alsof spiritualiteit een soort tegengif is tegen het materialisme en neoliberalisme. Maar het tegendeel is het geval". De huidige wijdverbreide belangstelling voor mindfulness is hier het jongste blijk van. Mijn eigen spirituele coach brengt dit drama in zijn "Het laatste woord van Zen" (Maurice Knegtel, uitgeverij Juwelenschip te Cothen, 2014, bladzijde 15) even indringend maar geestelijk kernachtiger onder woorden. Ik citeer,
en vervang dan telkens "Zen" door "spiritualiteit". "Spiritualiteit en werk zijn de afgelopen jaren tot een innige omgang gedwongen. Het is echter de vraag hoe gelijkwaardig deze omgang is. De doelstellingen van beide partners verschillen wezenlijk. Werk gaat over doen, ontwikkelen en instrumentaliteit, alles staat in dienst van het voortbestaan van de onderneming. Spiritualiteit gaat over niet doen, herkennen en erkennen van wat is, en onmiddellijkheid. Beide werelden staan haaks op elkaar. In het veelvuldig flirten van de laatste jaren werd de doelstelling van spiritualiteit ondergeschikt gemaakt aan die van werk. Spiritualiteit werd zo 'verwerkt'. Mensen beoefenen spiritualiteit op de werkplek om beter te kunnen functioneren, dat wil zeggen meer geconcentreerd te zijn, flexibeler en daardoor productiever. Dat is mooi en het heeft alles met werk te maken en weinig met spiritualiteit. Als de relatie gelijkwaardig zou zijn, zouden werknemers wel eens mondiger kunnen worden, weerbarstiger en meer ongrijpbaar. Ze zouden zich zelfs kunnen gaan afvragen of wat ze op de werkplek doen nog wel klopt met wat ze werkelijk te doen hebben".


We moeten in het Westen dus weer opnieuw aan de gang met spiritualiteit. Het eerste wat ons in deze te doen staat is de verwerking van ons massale afscheid, ja: afwijzing, van de persoonlijke God dan wel van het Goddelijke, waar we duizenden jaren mee zijn opgetrokken. Dat is nog steeds een hele diepe wond. Die wond, die we onszelf aangebracht hebben, willen we niet meer voelen. Dat hoeft ook niet meer want we hebben verdovingsmiddelen genoeg. Maar als die wond niet echt geneest en als die leemte niet echt toereikend opnieuw wordt ingevuld redden we het niet. Ik pleit dan ook voor het gedegen godsdienstige, religieuze en levensbeschouwelijke gesprek. Ruim bemeten in de tijd, onder deskundige en professionele geleide, en zowel in de persoonlijke levenssfeer als op de werkvloeren van organisaties en netwerken.
Spiritueel management is management dat onbaatzuchtig die ruimte schept en die geleide organiseert.



Afbeelding: De Verwoeste Stad - Ossip Zadkine - Rotterdam 1953.